©

Artoff1478 1

De kerstsfeer in de Provence

Ajouter aux favoris

De kersttijd in de Provence strekt zich uit van Sint-Barba tot Maria-Lichtmis, waarbij een aaneenschakeling van tradities, feesten, rituelen en gebruiken de steden en dorpen tot leven brengt. „Bòn Nové“, zo zegt men hier in de Provence „Vrolijk Kerstfeest“!

Sint-Barba  De beloften van de oogst zaaien

De kersttelling begint op 4 december, de dag van Sint-Barba. Op die dag zaait men in verschillende schoteltjes, op een laagje vers mos, enkele tarwekorrels.

Gedurende de 20 dagen tussen Sint-Barbra en Kerstmis zullen deze zaadjes uitgroeien tot mooie groene scheuten, de eerste vruchten van de toekomstige oogst.

Als de korrels op 25 december goed zijn ontkiemd, zegt men dat de oogst goed zal zijn. Het mooiste schaaltje wordt op de kersttafel gezet, de andere gaan naar de kerststal, tussen de rotsen en de struiken.

Sainte-Luce  De winter afweren

Op 13 december wordt met het feest van Sint-Lucia de eerste aanloop naar de winter gevierd. De komst van de winter wordt ingeluid door het plukken van maretak en hulst, die hun heilige betekenis te danken hebben aan oude, voorchristelijke geloofsovertuigingen.

Bij de druïden had maretak een wonderbaarlijke kracht; men hangt deze vóór Kerstmis boven de deuren als teken van vrede en welwillendheid. De hulst heeft een sterke spirituele betekenis; hij staat symbool voor de brandende struik van Mozes en de doornenkroon van Christus. Hij bezit een beschermende kracht tegen hekserij.

De komst van de winter luidt de kou in, wat aanleiding geeft tot allerlei bijgeloof. Op Sint-Lucia-dag is het aansteken van lichtjes (kaarsen, lampionnen…) voor het raam een manier om de kwade krachten van de winter af te weren.

De kerststal en de kerstfiguurtjes  Een levend erfgoed

Zodra Sint-Barba is voorbij, mag men ‘de kerststal opzetten’. Dit is een belangrijk moment in het gezinsleven in de Provence, want de santon wordt van vader op zoon doorgegeven.

De oorsprong van de kerststal gaat ver terug in de tijd. Men schrijft de uitvinding ervan toe aan Sint-Franciscus van Assisi, die in een verlaten stal het kerstverhaal liet naspelen door levende figuren en dieren. Met de Franse Revolutie ontstond de gewoonte om in elk huishouden een kerststal op te zetten en deze mooie Provençaalse traditie verspreidde zich al snel naar alle regio’s van Frankrijk.

De authentieke kerststal is in feite een ideale weergave van het Provençaalse dorp, waar iedereen zijn plaats heeft, inclusief de dieren. Het decor is een in twee delen opgesplitste weergave van het gemeenschapsleven met zijn huizen, zijn waterput, zijn oven, zijn molen, de dennenbomen, de olijfbomen… en een stal met het kindje Jezus, Maria, Jozef, de ezel en de os, en de ster die de Drie Koningen en de dorpsbewoners die hen komen bezoeken, de weg wijst. Op Maria-Lichtmis wordt de kerststal ‘afgebroken’.

Maar de kerststal draait vooral om de ‘santon’,de ‘santoun’ in het Provençaals, wat ‘kleine heilige’ betekent, die is gemaakt uit een originele mal met daarop talrijke populaire Provençaalse figuren.

Enkele personages  met suggestieve namen

Roustido, de sympathieke burgerlijke dame met een rode paraplu die door haar man wordt vastgehouden,
Bartomiou, de onverbeterlijke dronkaard, met een lange katoenen muts op, die het Kindje Jezus een platte, gedroogde kabeljauw aanbiedt,
Pistachié, de lange slungel die een ezel leidt die beladen is met zakken tarwe,
Lou Ravi, die zijn armen naar de hemel heft als teken van bewondering,
De bakkeren zijn mand met fougasses,
En de knoflookverkoopster, de visverkoopster, de boerenknechtenmet de lantaarn,de visser metzijn net over de schouder,de aanbidders(knielende figuren)…

De santon is een puur Provençaals fenomeen dat volledig past in de tradities rond Kerstmis. Deze kleine beeldjes, naïef en grappig, vertrouwd maar waardig, zijn al lang een bron van vreugde voor de kinderen van de Provence, en weten ook volwassenen te intrigeren en vervolgens te ontroeren.